Hervormd Woudenberg

Kerkorgel

Jubileumconcert 150 jaar Knipscheerorgel 2 oktober

Dit jaar is het 150 jaar geleden dat het Knipscheerorgel in de Dorpskerk van Woudenberg in gebruik werd genomen. Tevens is het op 2 oktober precies 10 jaar geleden dat het orgel na een uitgebreide renovatie in oude luister hersteld weer te beluisteren was. Daarbij hopen we stil te staan op woensdag 2 oktober tijdens een koor-, samenzang- en orgelavond in de Dorpskerk. Aan deze avond wordt medewerking verleend door het koor Voci Vocal o.l.v. Rineke de Wit en de organist Arjan Veen. Ds. A.D.J. Wessels verzorgt namens de kerkelijke gemeente de opening en sluiting.

Tijdens de avond wordt ook de zangpraktijk in de 19e eeuw toegelicht en gedemonstreerd. Tot het midden van de 17e eeuw was orgelbegeleiding van de samenzang in Nederland niet toegestaan. Wel speelden de organisten voor en na de dienst psalmbewerkingen. Een bekend voorbeeld daarvan dat we  laten horen is de bewerking van Psalm 24 van Anthoni van Noordt (1619-1675). Dezelfde psalm 24 gebruiken we als demonstratie van het zingen zo rond 1850 (in kerken zonder orgel met een voorzanger en met orgel vaak met tussenspelen tussen de regels). Uiteraard is ook plaats ingeruimd voor samenzang. Het koor zingt het Magnificat (Lofzang van Maria) en het Nunc Dimittis (Lofzang van Simeon) van C.V. Stanford en verder het Like as the hart (H. Howells), Now let us all sing (G. Young) en Verleih uns Frieden (F. Mendelssohn). Arjan Veen speelt o.a. de Toccata in d (BWV 565 van J.S. Bach), Psalm 24 (A. v. Noordt) en de Orgelsymfonie no.5: Adagio en Toccata (Ch.M.Widor).

Het belooft al met al een zeer bijzondere, mooie en leerzame avond met prachtige muziek te worden waarvoor u van harte wordt uitgenodigd. De avond begint om 20.00 uur. De toegang is vrij. Bij de uitgang is er een collecte ter bestrijding van de kosten.


Op 12 oktober wordt er een concert georganiseerd waarin het orgel tijdens een orgelconcert in al zijn facetten is te beluisteren. Organist is dan Jan Hage, organist van de Domkerk te Utrecht.



Op 1 januari 1869 werd het orgel tijdens de Nieuwjaarsdienst in gebruik genomen. In de Amersfoortsche Courant werd  verslag gedaan van het gebeuren. Men wist te melden dat de mensen konden genieten van een welluidende nieuwjaarsgroet, nadat de orgeltrapper wind in de balg had gepompt, terwijl aller ogen gericht waren op het rijk versierde orgelfront.  Dat is nu dus 150 jaar geleden..

De gemeente zingt dus al 150 jaar de lofzang bij ons mooie kerkorgel. Het heeft in al die jaren trouwe dienst een belangrijke bijdrage geleverd aan de invulling van de lofzang in onze erediensten en ook bij de vele concerten van onder meer het zangkoor Jubilate Deo die in de kerk zijn gegeven. Wanneer wij in navolging van Israël al zingend en musicerend Gods heilige Naam prijzen, belijden en verkondigen in ons lied, bouwen wij een troon op voor Hem. Daardoor komt Hij dichterbij ons en ervaren we Zijn aanwezigheid en kan Hij tot ons spreken. Zoals Psalm 22,4 het zegt: “Maar U bent heilig, U troont op de lofzangen van Israël.”

           

De opdracht voor de bouw werd in februari 1868 gegeven aan de firma Knipscheer & co, een orgelmakerij in de Warmoesstraat in Amsterdam. Het instrument kostte 3.100 gulden. In pure koopkracht zou dat bedrag nu ongeveer € 30.500 zijn, maar daarvoor kun je vandaag geen vergelijkbaar kerkorgel meer laten bouwen. Een ontwerptekening van het Knipscheer-orgel is tot op heden niet gevonden.

Als je het orgel van dichtbij bekijkt wordt de aandacht onmiddellijk getrokken door de rijke versiering van de bovenlijst en het lofwerk rond de pijpvoeten. Dit vertoont grote overeenkomst met het lofwerk van de pedaaltorens van het Naber-orgel (1845) van de St-Joriskerk in Amersfoort. Misschien heeft de Amersfoortse schrijnwerker Albertus van den Hooff – broer van de Woudenbergse organist –  voor een vriendenprijs het lofwerk gemaakt. Het orgelfront vertoont grote verwantschap met een Duits Ibach-orgel in Barmen. Dit orgel werd in 1857 voltooid naar een ontwerp van de Duitse architect Anton Schnitzler (1796-1873). De connectie is wellicht verklaarbaar uit het feit dat de compagnon van Herman Knipscheer, van Ingen, ook als vertegenwoordiger voor Ibach werkte.

Het is wel een aardig duur front voor een orgel van ƒ 3.100,-. Hadden de kerkrentmeesters zoveel geld op de plank liggen of was er een onbekende weldoener die dit mogelijk maakte? Het eerste is niet zo waarschijnlijk omdat we weten dat het onderhoud aan de pastorie er vaak bij inschoot, waardoor 50 jaar later zelfs het opknappen ervan niet meer zinvol werd geacht.

In 2009 is het orgel partieel gerestaureerd door de firma van Vulpen na een voorafgaande degelijk onderzoek naar de staat van het instrument. Vóór de restauratie was het klankbeeld onsamenhangend. Weliswaar verloochende het Knipscheer-pijpwerk zijn 'klasse' niet, maar de diverse wijzigingen bij groot onderhoud in 1945, 1968 en 1977 hadden het evenwicht in de klankopbouw danig verstoord. Met de laatste restauratie is dat weer rechtgetrokken, waarbij het klankbeeld weer in overeenstemming is gebracht met het oorspronkelijk instrument. In 2016 is er een nieuwe blaasbalg in het orgel aangebracht. Het orgel verkeert dus in goede staat en kan naar wij hopen nog vele jaren trouwe dienst doen om samen met de gemeente God groot te maken in ons lied.

529